Цыдулка Богу

Цыдулка Богу

09 августа 2012, 13:00
1641
Сцяпан сядзеў у кабінеце ўрача анкалагічнага дыспансера. Прайшло два тыдні, як ён пакінуў вёску і не па ўласнай волі апынуўся ў горадзе. Лета. Столькі працы, а ён ляжыць тут лежма! Ды каб балела сапраўды што. Патэлефанавалі з амбулаторыі і паведамілі, што нейкую пляму на лёгкіх заўважылі. Трэба ж таму здарыцца. І не хварэў амаль ніколі, але ж рэнтген гэты мусова ўсім праходзіць. Прайшоў вось. Не было клопату…

Доктар корпаўся ў нейкіх паперках, разглядаў здымкі, на якіх Сцяпан бачыў толькі хрыбетнік і рэбры, пэўна ж, ягоныя. Доктар, мабыць, бачыў нешта яшчэ, але пакуль не прамовіў ані слова. У доктара быў дрэнны настрой, ды і пахла ад яго ў гэтую раніцу першага на тыдні працоўнага дня не толькі парфумай. Спрактыкаваным вокам Сцяпан заўважаў тыя цяжкасці, з якімі змагаўся доктар, і ведаў дакладна: медыку патрэбна тэрмінова пахмяліцца. Але хто ён такі, каб прапаноўваць такое паважанаму чалавеку? Хлопцы з палаты бегалі ў краму і ціхенька папівалі віно і нават гарэлку, але Сцёпа вырашыў для сябе, што не будзе «ўжываць». Лячыцца, дык лячыцца.

«Як там Ганна адна, — падумаў Сцяпан, — што яна вартая без мяне?» Учора званіла, але Сцёпа так расхваляваўся, што нават не спытаў, ці дала дзецям грошай з пенсіі. Не захацелі жыць у вёсцы. Кватэры пабудавалі, а колькі гадоў той крэдыт вяртаць прыйдзецца?.. Тэлефон вісеў у фае. Там заўсёды шматлюдна, і Сцёпа саромеўся размаўляць, толькі коратка адказваў на пытанні жонкі.

Доктар пракашляўся ў кулак, нібыта адводзячы Сцяпана ад сумных думак, і нарэшце ціха прамовіў:

— Так, Гаўрылевіч, буду казаць шчыра, чалавек вы дарослы, век пражылі на свеце.

«Які ж то век, шэсцьдесят два гады толькі, — падумаў Сцяпан, — у палаце мужыкі газету чыталі, дык нейкая бабенцыя недзе з Японіі сто трыццаць другі дзень нараджэння адзначыла. Вось гэта век».

— Дык вось, — працягваў доктар, — хвароба ваша невылечная і засталося вам, нават не ведаю дакладна, можа месяц, а можа — два. Я магу прызначыць вам хімію, але гэта ўсё дарэмна. Хіба што яшчэ нейкі месяц… Але ці варта? Бо ад хіміі вас будзе ўвесь час ванітаваць, застанецеся без валасоў. А колькі праблем і нязручнасцей будзе для сям’і! Жонка, пэўна ж, карову апошнюю прадасць, каб падтрымліваць вас. А што потым? Як яна будзе?

— І што, ужо нічога нельга зрабіць? — Сцяпан не пазнаў свайго голасу.

— Нічога, вы неаперабельны.

Незнаёмае слова балюча шкрабанула недзе ўнутры.

— І што мне рабіць? — з несхаваным хваляваннем спытаўся Сцёпа, мацаючы па кішэнях. Цыгарэт не было. Ён кінуў курыць у першы дзень, як толькі трапіў сюды. Здаровы сэнс падказваў яму: лячыць лёгкія і курыць — несумяшчальна.

— Мне шкада, але апошняя стадыя. Я магу даць вам накіраванне да псіхолага, але, мая вам парада, язджайце дадому і жывіце так, як жылі да гэтага. Як кажуць, колькі Бог прызначыў…

Гарачы камяк падступіў да горла, а ў грудзях зрабілася пуста і холадна.

— Гаўрылевіч, вам што, дрэнна? — спытаўся доктар.

Сцяпан ажно скалануўся ад ягоных слоў.

— Не, усё нармалёва, усё добра, — ледзь чутна адказаў ён на запытанне.

Якое ўжо тут дабро. Мне толькі 62. Як яны будуць без мяне — Ганна, дзеці? Неяк жа будуць…

— Дзякуй вам, бывайце, — прамовіў хворы і выйшаў у калідор.

Так, менавіта “бывайце”, а не “да пабачэння”. Сцёпа сам не заўважыў розніцы. Стала цяжка дыхаць. Прысеў на чорную дэрманцінавую лаву. Неяк змрочна ў гэтым калідоры… Трэба на вуліцу, там паветра, сонца, святло. Сцёпа ўсхапіўся на ногі і шпарка пакрочыў да выхаду.

У бальнічным двары ярка цвілі кветкі. Сцёпа не ведаў іх назваў: кветкі, ды і ўсё. Над рознакаляровай клумбай завіхаліся матылькі і некалькі пчолак шчыравалі ў сваёй што-дзённай руплівай працы. Сцяпан пастаяў ля кветніка. Думкамі поўнілася галава. Як жа яны без мяне? Як будзе з тымі крэдытамі? Хто ім дапаможа? І маленькаму Стасіку абяцаў, што на канікулах, у касавіцу, возьме ўнука з сабой. Збіраліся ўюноў налавіць. Мабыць, тая канава, што ля ягонай сенажаці, ужо зусім перасохла. А ў гразі ўюноў здабыць зусім проста. Не трэба і кашы  ладзіць. Капай рыдлёўкай, ды і толькі. Але трэба вяртацца дадому. Хай ужо будзе, як казаў доктар, што Бог дасць.

Сцёпа вярнуўся ў палату і стаў збіраць свае пажыткі. У палаце быў толькі Васіль Пялюк з суседняй вёскі. Астатнія, мабыць, на нейкіх працэдурах ці так сабе бадзяюцца па бальнічнай тэрыторыі.

— Бывай, Васіль! Дамоў еду, — Сцёпа працягнуў руку на развітанне.

— Што, вылечылі ўжо?

— Вылечылі. Паеду.

— Ну едзь. Дома ўсё роўна лепш.

— Дык я пайду? — з сумам вымавіў Сцёпа.

— Ідзі, ідзі з Богам!

Сцяпан шпарка выйшаў з бальнічнага двара і пакрочыў у бок вакзала. Апошнія словы Васіля, як свярдзёлкі, круціліся ў галаве. Ужо можа з паўкіламетра прайшоў, а яны так хутка паўтараюцца: “Ідзі з Богам, ідзі з Богам…” А дзе ж той Бог? Ды і ці патрэбна ведаць Яму пра нейкага Сцёпку Гаўрылевіча?

Сцяпан прыгадаў, што ў царкве быў толькі аднойчы. Нічога не зразумеў, што там гаварылася. А яшчэ пах! Ці то ад ладану, ці ад згарэлых свечак стала моташна. Сцёпка, як адурманены, выйшаў тады на царкоўны ганак. На вуснах яшчэ доўга заставаўся той непрыемны смак, а пах трымаўся на вопратцы некалькі дзён.

Ці патрэбен я таму Богу?  Я ж нават нейкага хлапчука, зусім падлетка, выгнаў з хаты, калі той прыйшоў з пакункам кніжак і лапатаў падвыпіўшаму Сцяпану нешта пра Бога, пра Ягоную любоў да ўсіх людзей. Юнак тады ўжо з парога зноў паўтарыў: “А ўсё ж Ён любіць вас!” — і паклаў на стол невялікую кніжачку. На сіняй вокладцы залатымі літарамі было напісана: “Новы запавет”. Якая любоў, які запавет?! Хацеў шпурнуць тую кніжачку ў печ, ды Ганна выхапіла яе з рук. Потым бачыў, што ляжыць тая кніжка ў шуфлядзе стала. Але ў рукі так і не ўзяў ніколі.

Сцяпан прайшоў два кварталы ад бальнічных карпусоў і прысеў на вулічную лаўку, што стаяла ў цяньку пад вялізнай бярозай. Гнуткае галлё старога дрэва амаль дакраналася да ягонай галавы. Пад струменямі лёгкага ветру яно калыхалася і ласкава павявала прыемнай прахалодаю. Сцёпку падалося, што бяроза гладзіць яго па галаве. Нібыта ён малы, пакрыўджаны хлопчык, а побач матуля. І гэта яе цёплая рука гладзіць яго па бялявых валасах. Галава зараз таксама бялявая, але гэта ўжо зусім іншая бель.
Колькі часу прайшло, Сцёпа не ведаў. Трэба ісці далей. Дадому… Падняў пакет. У ім некалькі сістэм для кропельніц ды з дзясятак шпрыцоў, што засталіся ад ягоных бальнічных прызначэнняў. А яшчэ пухнатая медычная картка. У ёй рознымі, але аднолькава каравымі почыркамі былі запісаны ўсе Сцяпанавы балячкі, аб якіх і сам не ўсё ведаў. Вось узгадаў пра іх, і зноў стала маркотна. Дадому! Толькі туды.
Паскорыў крок. Павярнуў на скрыжаванні за нейкім каменным гмахам. Нечаканае сонца, што ззяла ва ўсю моц, балюча разанула па вачах сваімі промнямі. Аж зажмурыўся. Зноў павяло галаву. Гэта пасля больніцы.
Калі зрок прыстасаваўся да яркага святла, Сцёпа заўважыў вялізны будынак з чырвонай апаленай цэглы, што нейкім вострым трохкутнікам уразаўся, як падалося Сцяпану, у самае неба. Над жалезнай брамай было напісана: “Бог любіць цябе”. Што гэта? Мабыць, царква нейкая…
Мужчына стаяў нерухома і разглядаў, здавалася, кожную цагліну, кожны круценік на металічнай агароджы, кожны пруток на браме. Нечакана заўважыў невялікую скрынку, вельмі падобную на паштовую. На ёй маленькімі літарамі было напісана: “Вашыя патрэбы”.
Сцёпа задумаўся. «Бог любіць мяне. Чаму менавіта мяне і за што? Калі я нават у бальніцы не ўзгадваў Яго, не звяртаўся да Яго. Хутчэй — да д`ябла. Нават з ужываных кропельніц навучыўся рабіць такіх пластыкавых чорцікаў. Раздаваў усім гэтыя самаробныя бальнічныя цацкі. А сябе цешыў, што ачуняю, паеду дадому здаровым. І тут такое, нібыта гром з яснага неба — хвароба невылечная. За што мяне любіць? Звычайны чалавек, што пражыў усё жыццё ў вёсцы, пракорпаўся ў калгасе і на ўласнай гаспадарцы. Так большасць жыве».
Думкамі поўнілася галава. Здавалася, што яна ажно закіпае. Сцяпан шэрай насоўкай абцёр пот з ілба.
«А яшчэ скрынка гэтая. Тут тысячы людзей праходзяць, і ў кожнага столькі патрэб, што яна павінна была б узарвацца ад цыдулак. Але ж не трэснула. Хтосьці ж іх вымае, нехта ж чытае…»
Сцяпан рашуча дастаў з унутранай кішэні пінжака ручку, а з пакета медыцынскую кніжку. У самым канцы гэтага пухнатага медычнага «самвыдату» было некалькі чыстых аркушаў. Вырваў адзін і хуценька напісаў: “Я хачу жыць. Сцяпан”. Перагарнуў паперчыну напапалам і, азірнуўшыся па баках, хуценька апусціў аркушык у скрынку. Яшчэ раз узняў вочы туды, дзе яркі надпіс зноў нагадаў, што Бог яго любіць, і шпаркай хадою пакрочыў далей.

Вось і вакзал. З раскладу даведаўся, што наступны аўтобус амаль праз гадзіну. Непрыемна засмактала ў жываце. Звычайна ў гэты час чырванашчокая Света з харчблока прывозіла ў палату свой вазок і карміла хворых абедам.
У вакзальным буфеце — невялікая чарга. Сцёпа расшпіліў кішэню на грудзях. Калі збіраўся ў шпіталь, Ганна прыкалола да кашулі вялікую шпільку і параіла:
— Заўсёды зашпільвай грошы, бо як не ўкрадуць, то згубіш.
Узяў з сабою амаль усю пенсію за мінулы месяц. Крыху патраціўся — шпрыцы, сістэмы, шакаладка медсястры…
— Эх, была, не была, — амаль услых прамовіў Сцёпа, — усё ім ды ім. Хоць напаследак пашыкую, куплю чаго смачнага, хоць і дарагога.
Замаўляў усё, што вочы бачылі. Нават дзве бляшаначкі ікры: чырвонай і чорнай. Грошай акурат хапіла на ўсе прысмакі. Хацелася пакаштаваць ўсяго таго, што не дазваляў сабе ніколі. Еў з такой асалодаю і апетытам, быццам у апошні раз. Ікра не спадабалася. «Ну і што ў ёй такога, — думаў Сцёпа, — селядзец селядцом, дарма што дарагая, не дакупіцца». Напаследак з’еў шакаладку і некалькі маленькіх пірожных. Ледзьве падняўся з-за стала.
У аўтобусе схіліла на сон. Ці то ад доўгай хады, ці то ад ежы адчуваў стому ва ўсім целе і нейкую млявасць у галаве. Прачнуўся тады, калі забразгалі дзверы аўтобуса на першым вясковым прыпынку. Ягоны — другі, апошні…
Жыць як жыў. Жыць — і ўсё. Так казаў доктар, з гэтым цалкам пагадзіўся і Сцёпа…

Мінула касавіца, пакапалі бульбу, прыбраліся на палетках. Хутка Пакровы, а потым і зіма. Вясною — зноў сеяць, саджаць бульбу. Звычайнае вясковае жыццё…
Сцёпа зноў у анкалагічным дыспансеры. Запрасілі на абследаванне. Прайшоў год, як выпісалі дадому жыць, проста жыць, колькі прызначана. Ужо не было трывогі, страху, роспачы і адчаю. Усё засталося недзе там, ля чырвонай будыніны ў той сонечны летні дзень.
— Гэта неверагодна, — доктар прыцмокваў языком, разглядаючы новыя рэнтгенаўскія здымкі, — неаперабельная пухліна ў апошняй стадыі знікла! Скажыце, калі ласка, што вы прымалі?
— Ды нічога не прымаў, проста жыў, — стрымана адказаў Сцяпан.
— Я напішу пра вас, Гаўрылевіч, пра ваш выпадак у медычны часопіс. З вамі ніхто не размаўляў аб хваробе? Вы нікуды больш не звярталіся? Ніхто пра вас нічога нідзе не пісаў? — доктар забегаў па кабінеце, і Сцяпану падалося, што гэтыя роспыты не скончацца ніколі.
Загадчык аддзялення зноў і зноў сыпаў пытаннямі, а здымкі перыядычна разглядаў то ў святле лямпы, то ў прасвеце аконнай шыбы. Сонейка ззяла ва ўсю моц, здымкі трымцелі глянцам, сонечны зайчык радасна скакаў па сценах кабінета.
— Неверагодна! Ну дык што — нічога не прымалі, ніякіх лекаў і ніхто пра гэта не ведае, ніхто нічога не пісаў? — Сцяпану падалося, што доктар здзяцініўся і гэтыя пытанні будуць бясконцымі.
— Я пісаў, цыдулку Богу пісаў…
— Што, што вы сказалі? — доктар не пачуў Сцяпанавых слоў і толькі зноў тараторыў: — Я абавязкова напішу, вы цалкам здаровы, няма пухліны, гэта неверагодна…