Збегчы ад сябе

Збегчы ад сябе

23 ноября 2012, 14:00
1453
Марыля бегла штомоцы. Здавалася, што дыхання ўвогуле ўжо няма. Але хапала паветра засмаглымі вуснамі і бегла. Кроў гучна стукала ў скронях. Ногі да крыві парэзаныя, пальцы збітыя ўшчэнт. Але болю не было. Была толькі адна думка: «Наперад!» Там, за балотам, ужо віднеліся верхаліны дрэў – гэта пушча. Там выратаванне. Але ж да лесу яшчэ бегчы ды бегчы.

Калі б сама… Прыпынілася на нейкі міг. Бо з ёю дзеці, ім трэба хоць крыху адпачыць. Бялявая галоўка на кволай шыйцы сямігадовай Аленкі ўздрыгвала, а дробны тварык быў запэцканы потам, слязьмі ды брудам.

— Мама, нас заб`юць? — ціхенька прамовіла дзяўчынка.

— Не, дачушка. Яшчэ крыху — і мы ў лесе. І балота наперадзе вельмі топкае. Яны не пойдуць далей.

— Але ж у іх сабакі, я чую іх брэх, я іх баюся, — азваўся русакосы Андрэйка.

Хлопчыку мінула тры гадкі. Ён зусім малы і вельмі стаміўся. А яшчэ яму страшна. Няўжо матуля не ведае гэтага? Яму так хочацца, каб яна ўзяла яго на рукі ці на плечы і хоць крыху пранесла. Але ў мамы на руках зусім маленькі Валодзька. Ладзік, як яны ўсе яго ласкава называлі. Меньшанькі нарадзіўся напрыканцы зімы. Ён таксама стаміўся ад гэтага бегу і нават не плакаў ужо, а толькі пішчаў час ад часу, нібыта маленькае кацянё.

— Ма-а, вазьмі і мяне на ручкі, — папрасіў без ніякай надзеі ў голасе Андрэйка.

— Вазьму, сынку, яшчэ крыху — і вазьму. Прабяжы яшчэ, ты ж вунь які шпаркі ў мяне, ляціш, бы той ветрык, — Марыля пагладзіла сына па галоўцы, ацёрла падолам спадніцы яго мурзаты і ўспацелы твар.

Раптам нешта бзынькнула, потым зноў і зноў. Да ног жанчыны ўпала галіна маладой бярозы, пад якой жанчына з дзецьмі прысела на кароткі адпачынак. Кулі, пагроза, смерць… Трэба ратавацца, трэба бегчы. Зусім побач забрахаў сабака. Марыля імгненна ўсхапілася на ногі.

Толькі наперад! З бакоў непраходная багна, ззаду варожыя кулі і сабакі. Усюды смерць. Толькі наперадзе выратаванне.

— Сынок, дачушка, бяжыце па гэтых кладках, што на балоце. Я буду ззаду. Бяжыце да лесу, — шэптам выправадзіла старэйшых наперад, малога прыціснула да грудзей і рашуча ступіла на слізкія, замшэлыя бярвенні.

Зноў дзынькнула куля, недзе за спінай суха пратрашчала аўтаматная чарга. Сабакі зусім блізка. Марылі падалося, што яны брэшуць усюды. Стала страшна. Але нейкі інстынкт гнаў наперад. Выратавацца! Выратаваць дзяцей!

Раптам Андрэйка паслізнуўся і з ходу плюхнуўся ў багну аж да пояса. Сын закрычаў. У вачанятах застыў жах. Маці сама спужалася гэтага позірку. Палажыла скрутак з немаўляткам на купіну і падала руку большаму сыну.

— Не бойся, сынку, мама тут, бяры мяне за руку.

— Мама, мне страшна, — малы з усяе сілы ўхапіўся за матуліну далонь.

Марыля пацягнула сына на сябе. Андрэйка сціснуў ручаняты на матулінай шыі.

— Вазьмі мяне на ручкі, а то я зноў буду тапіцца, — прамовіла дзіця.

— Не, усё будзе добра, — жанчына не верыла ўласным словам. І да лесу яшчэ далёка, а ворагі зусім побач. Што рабіць? Што можна зрабіць? Што яна можа зрабіць з трыма змучанымі дзецьмі?

Марыля сказала старэйшым пачакаць, а з немаўляткам, асцярожна ступаючы па купінах, намацоўваючы скалечанымі ад гэтага жудаснага бегу нагамі хоць нейкую цвердзь, адышла на невялікую выспачку пасярод балота. На ёй расло некалькі кустоў ды сумна ўзвышалася да неба скалечаная алешына з паламаным верхам. Палажыла скрутак пад лазовы куст і хуценька вярнулася да старэйшых.

Схапіла на рукі сына, дачцэ ціха прамовіла: «Бяжы да лесу, там сустрэнемся, мяне не чакай. Там людзі. Усё будзе добра». І зноў гэтыя ўцёкі, гэты жудасны бег…

Нарэшце лес. Сабак больш не чуваць, і стрэлаў не чутно. Ага! Пабаяліся праз багну ісці!

— Аленка! Аленка! — гукнула Марыля. Дачка азвалася, выйшла з гушчару. Абняліся.

Андрэйка зразумеў, што пагрозы няма, і нават усміхнуўся. У ягоных ва-сільковых вачанятах заблішчала на-дзея і радасць.

Неўзабаве сустрэліся з аднавяскоўцамі, такімі ж уцекачамі, што знайшлі выратаванне ў пушчы ў той жудасны дзень, калі карнікі спалілі вёску і расправіліся з яе жыхарамі. Начавалі ў лесе. Куды вяртацца? Ніхто не ведаў, што робіцца ў вёсцы, хто жывы, а хто загінуў. Змораныя дзеці заснулі на ложку з ельніку. Добра, што лета, не холадна. А на такую дробязь, як камарэча, ніхто не звяртаў увагі. Пытанняў ніхто нікому ніякіх не задаваў. Кожны засяродзіўся на ўласных думках. Не было пачуцця радасці за ўратаванае жыццё, была трывога за блізкіх і пакутлівае пачуццё ад усведамлення таго, што нічым ім не можаш дапамагчы.

Марыля не спала. Які сон! «Што ж я нарабіла», — паўтарала яна сама сабе на працягу ўсёй ночы. «Навошта я пакінула дзіця, не прабачу сабе гэтага ніколі», — бы маленне нячутна прамаўляла яна зноў і зноў. «На досвітку трэба бегчы і знайсці свайго Ладзіка» — цвёрда вырашыла яна. Але ад гэтага рашэння не настаў супакой, не прыйшоў сон.

Толькі замжэла раніца, яна пачула голас свайго сына, свайго Ладзіка. «Мая крывіначка, дзе ты?» — Марылі падалося, што яна страціла розум. Яна ж не заснула, і гэта было не ў сне.

Хруснула недзе блізка зломленая галіна пад цяжарам нечыіх ног. Зноў ціха заплакала дзіця.

— Хто тут? — запыталася жанчына.

«Хто тут?» — нібы рэха вымавіў хтосьці з вяскоўцаў.

— Гэта я, Паўлюк Пракопаў,- прагучала з цемры, — ішоў з вёскі ў лес. Я да цемнаты на агародах у яме бульбяной праседзеў. Няма нашых Пацярышак. Усё спалілі.

Вяскоўцы падышлі бліжэй. І сапраўды Паўлюк.

— Але ж калі праходзіў па кладках праз балота, дык вось што знайшоў. Дакладней, пачуў ягоны голас, заглянуў пад корч лазовы, а там вось гэты партызан маленькі, — зарагатаў задаволена мужчына.

Да Марылі стала вяртацца свядомасць. Чула яна аповед аднавяскоўца ці не, але яна дакладна зразумела: гэта яе сын, яе крывіначка, яе Валодзька. Прабіваючыся праз людскую сцяну, кінулася да Паўлюка.

— Сынок, мой сынок! Як я магла цябе пакінуць? Прабач мне, бо я сабе ніколі не змагу прабачыць! Прабач, мой маленькі. Дзякуй Богу, ты жывы. Прабач…

Марыля выхапіла дзіця з чужых, няхай сабе і выратавальных, рук і пры-ціснула сыночка да сябе.

Ніхто не бачыў тады Марыліных слёз, ніхто не ведаў яе перажыванняў. Яе думкі засталіся з ёю. Можа, толькі неба, можа, толькі старыя дрэвы, што ціха шумелі недзе ўгары. Так было ў тую раніцу. Так было і на працягу ўсяго жыцця.

А яно было ў Марылі доўгім і багатым на падзеі, шчодрым на дзяцей, унукаў і праўнукаў. Але ж была ў Марыліным жыцці і свая памяць, свае пакуты і свае перажыванні. З гэтым і жыла.

Аднойчы, зусім знямоглая, прылегла на ложак за цёплай грубкай. Толькі яна ведала, што больш з яго не ўстане, больш ніколі не выйдзе з гэтай хаты на падворак, не ўбачыць неба і не пачуе спеваў шпака, што хутка вернецца ў шпакоўню на старым клёне. Яна ведала і тое, што раніцай па дарозе на працу забяжыць ў хату Валодзька, яе Ладзік, і яна папросіць у яго прабачэння і паспее сказаць яму нешта важнае.

Раніцай адчыніліся дзверы. Сын падбег да ложка.

— Мама, ты ляжыш. Што здарылася, што баліць? — спытаўся Валодзя.

— Не, сынку, не хвалюйся, нічога не баліць, але я ўжо не падымуся, пара мне, — адказала старая.

Яна ўзяла сынаву руку і прамовіла:

— Сынок, прабачэння хачу папрасіць у цябе, усё жыццё з гэтым жыла. Прабач мне, я павінна табе расказаць…

— Мама, мне расказвалі, я ўсё ведаю, ты ні ў чым не вінаватая, — прамовіў Валодзя і адчуў, як вочы набрылі слязьмі.

— Прабач, сынок, я вінаватая…

— Не, мама, гэта не ты, гэта вайна.

Валодзя схіліўся над ложкам, абняў кволыя маміны плечы і, прытуліўшыся да мамінай галавы, ціха прамовіў:

— Я люблю цябе, мама.